عنوان « برهان » يا روش برهانى ، مشخص كرده‌اند . از ميان روش‌هاى مختلف استدلال ، تنها برهان ، مفيد يقين است با اين حساب قسمت عمده معلومات يقينىما ، تنها به وسيله برهان به دست مىآيند . توجه به همين نكته ، در فهم اهميت برهان و درك نقش اساسى ، آن ، در قلمرو معارف بشرى ، كافى است . درمورد ارزش برهان ونقش بنيادى آن درمعارف بشر ، توجه به نكات زير نيز لازم است : 1 . برهان در برابر شهود : از ديرباز ، شهود را رقيب وحريف نيرومند برهان مىدانند ، ما بى آن‌كه در صدد قبول يا رد اصالت وعينيت آن بوده باشيم ، تنها به ذكر نكاتى در رابطه با برترى برهان بر شهود كفايت مىكنيم : اولًا : علاوه براين كه برهان در قلمرو علم حصولى ، شالودهء قسمت عمدهء معلومات يقينى ماست ، در قلمرو شهود نيز ، يكى از مبانى و معيارهاى سنجش وارزيابى درستى ونادرستى يافته‌هاى شهودى است . عرفا وحكماى الهى بزرگ ، هرگز اهل شهود را ، از برهان بى نياز نمىدانند . چه به اقرار همه عرفا ، مشاهدات ومكاشفات عرفانى ، از خطا واشتباه ، در امان نيستند . و در نتيجه تشخيص صحت وسقم آنها نيازمند معيار وميزان است . و يكى از ميزان‌هاى مهم اين تشخيص ، معلومات نظرى انسان است كه اين معلومات خود اكثراً محصول برهان‌اند . ثانياً : از آن‌جا كه شهود نتيجه كمالات وجودى است ، نتيجه آن نيز ، تنها بر فردى كه درآن درجه قرار دارد قابل درك است . طبق اصول عرفان ، چون هر كسى داراى درجه خاصى از وجود است پس داراى وضع ويژه‌اى از شهود خواهد بود كه اين شهود نيز همانند آن درجه از وجود ، مختص و منحصر به همان فرد است ولذا غير عارفان كلًا ، ازحال عارفان بىخبر خواهند بود . حتى خود عرفا نيز ، براساس اختلاف حال ومقام ،